فیدیبو نماینده قانونی پژوهشکده سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب جهان در۵۰ سال آینده
تأملی بر نگاشت تجاری قدرت‌ها

نسخه الکترونیک کتاب جهان در۵۰ سال آینده به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب جهان در۵۰ سال آینده

کتاب جهان در۵۰ سال آینده، روایتی از آینده‌‌ آرایش تجاری جهان در افق ۵۰ ساله(بلند‌مدت است که بر اساس ایده محوری جناب آقای صابر میرزایی درمورد آینده روابط تجاری میان بلوکه‌های جهانی مستند شده است. این روایت که مقاله اصلی آن در فصل اول آورده شده است، از مسائل خرد فاصله گرفته و بر تحولات کلان اقتصاد جهانی متمرکز شده است. از این رو به جای پرداختن به سناریوهای محتمل آینده، تصویری واحد از چیدمان آینده تجارت جهانی بر پایۀ چهار پیشران یا عامل بنیادین (۱) جمعیت(۲) مکانات سرزمینی (۳) قابلیت علم و فناوری و (۴) جغرافیای سیاسی ترسیم شده است.
این کتاب، حاصل تلاشی نظام‌مند و فعالیتی اندیشگاهی از سوی اندیشگاه تدبیر فردا وابسته به بنیاد توسعه فردا، در تعامل با یافته‌های علمی و تجربی یک صاحب‌نظر و اندیشمند داخلی (صابر میرزایی) است.
بنیاد توسعه فردا به‌عنوان یک اندیشگاه ملی معتقد است که فهم خاص اندیشمندان داخلی در تناظر با شواهد تاریخی یا عینی و همچنین ترجمه دانش ضمنی ایشان به الگوهای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی می‌تواند موجب ارتقاء هوشمندی نخبگان جامعه شود و آثار آن در فرآیندهای تشخیص، تصمیم و اقدامِ صحیح ظهور یابد. گشودن پنجره‌های نوین از منظر صاحب‌نظران داخلی و شرح پدیده‌ها مبتنی بر نگاه ایشان و نهایتاً‌ ارائه‌ خوانشی متفاوت به جامعه نخبگان داخلی و خارجی، می‌تواند از مأموریت‌های مؤثر اندیشگاه‌ها محسوب شود. تاکنون رسالت اندیشگاه‌ها، در حکم حلقه‌ رابط علم و عمل، در کشور ما مغفول واقع شده و امید است که این نوع بروندادها بتوانند ارزش چنین فعالیت‌هایی را اثبات کنند

ادامه...
  • ناشر پژوهشکده سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 6.87 مگابایت
  • تعداد صفحات ۲۳۷ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب جهان در۵۰ سال آینده

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



هدف از تدوین کتاب و اهمیت و ضرورت بحث

این کتاب با هدف طرح دیدگاهی پیرامون تحولات کلان بین المللی در افق بلندمدت، برای جامعه ایران نگاشته شده است و سعی می کند چشم اندازی واقع بینانه و آینده نگرانه در سطح جهانی را ارائه دهد. فهم بازار تجارت جهانی و عوامل اصلی شکل دهنده آن با رویکردی تاریخی-تحلیلی و نیز شناخت نقش استعمارگران در گذشته، حال و آینده، از اهداف اصلی این کتاب است. نخبگان کشور، خصوصاً قشر جوان، تاکنون در معرض دیدگاه ها و تحلیل های مختلفی قرار گرفته اند. عمده این تحلیل ها از سوی افراد و یا نهادهای غیربومی (اکثراً غربی) ارائه شده است که از پنجره ای متفاوت به دنیا می نگرند و گذشته، حال و آینده را با مبانی و پیش فرض های خود تفسیر و تعبیر می کنند. در حالی که نویسنده اصلی این کتاب و گروه همکار ایشان، در قالب یک فعالیت نظام مند و منسجم اندیشگاهی، تلاش کرده اند تا از زاویه نگاه خود به تحولات جهانی بنگرند. ایشان کوشیده اند روایت انحصاری خود را خلق کنند و وضع موجود دنیای تجارت جهانی را، فارغ از تمام دعاوی و تعابیر مطرح شده، بر مبنای واقعیت ها و پیشران های کلان تفسیر نموده و در خصوص آینده آن اظهارنظر کنند.
به همین دلیل در مرور رویدادهای تاریخی، صد سال نبرد اقتصادی و نظامی آلمان و هم چنین استعمارگران سلطه گر کهن مدنظر قرار گرفته است. در تحلیل وضع موجود نیز استعمار جدید، بازیگران اصلی و ابزار و روش های آن تشریح شده است و اهداف و آمال ابرقدرت هایی چون آمریکا، در قالب برنامه های نظم و بی نظمی مورد تمرکز قرار گرفته است. این نوع تحلیل، حاصل نگرش درونی مبتنی بر شواهد عینی و واقعی است که خوانش دیگری از پدیده ها را ارائه می کند. روایتی که با دنیای پیش روی اکثریت کشورها قرابت بیشتری دارد و تفسیر واقعی تری از رویدادها را عرضه می کند. اکنون خلاء چنین تحلیل هایی در تمام عرصه های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فناوری، نظامی، امنیتی و... به چشم می خورد و شاید بتوان گفت که یکی از ماموریت های اصلی اندیشگاه های ملی، پیوند با صاحب نظران و انعکاس دیدگاه های منحصر به فرد ایشان به جامعه نخبگان و تصمیم گیران کشور است؛ به گونه ای که این یافته ها در مسیر سیاست گذاری های کلان و برنامه ریزی های بلندمدت ملی به خدمت گرفته شوند.
نتایج این کتاب را می توان در قالب دو دسته اصلی زیر بیان کرد:
* اول) نتایج کوتاه مدت و مستقیم:
  • شناسایی سیر تاریخی آرایش تجاری جهان
  • شناخت نقش آفرینان اصلی و تاثیر قدرت های استعمارگر بر آن
  • درک پیشران های اصلی شامل جمعیت، علم و فناوری، امکانات سرزمینی و موقعیت جغرافیای سیاسی (ژئوپلیتیک)
  • آشنایی با موقعیت هر یک از کشورها و قلمروها با توجه به شاخص های چهارگانه
  • فهم آرایش تجاری آینده جهان در طول افق ۳۰ تا۵۰ ساله
  • شناخت برنامه های نظم و بی نظمی که برخاسته از اراده قدرت های سلطه گر جهان خصوصاً آمریکا است.
* دوم) نتایج بلندمدت و غیرمستقیم:
  • شکل گیری تصویری از آینده آرایش تجاری جهان و ایجاد بستر تامل در جایگاه ایران و کشورهای اسلامی
  • ارائه خوانشی متفاوت از تحولات تجاری حال و آینده در سطح بین المللی
از آن جایی که ایران و در سطحی گسترده تر، جهان اسلام، به دلیل موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی و ظرفیت ها و امکانات سرزمینی همواره مورد تعرض کشورهای زیاده خواه قرارگرفته اند و امکان نقش آفرینی مطلوب در آرایش تجاری جهان را از دست داده اند، طرح چنین مباحثی بسیار مهم و ضروری است. فهم سیر تاریخی قدرت های اقتصادی و آشنایی با برنامه ها و اهداف کنونی آن ها از سویی و شناخت ظرفیت ها و نقاط قوت داخلی و نیز فرصت ها و تهدیدات خارجی از سوی دیگر، تصمیم گیران را در اتخاد تصمیم های هوشمندانه و وضع سیاست های آینده نگرانه و کارآمد یاری می رساند.

روش انجام مطالعه و فرآیند نگارش کتاب

این کتاب بر مبنای مقاله جناب آقای مهندس صابر میرزایی، ساماندهی و تدوین شده است و مدل تحلیلی، شاخص های چهارگانه، روایت های تاریخی، قلمروها و بخش های مختلف آن مطابق با مقاله مذکور شکل گرفته است. این مقاله در فصل دوم کتاب با قلم ایشان آمده است. چهار فصل انتهایی کتاب (فصول ۳، ۴، ۵ و ۶)، در واقع شرح و بسط تحلیل های موجود یا به خدمت گرفته شده در مقاله اصلی می باشند که با مرور منابع علمی (کتاب ها و مقالات) و استخراج شواهد موید توسط نویسندگان همکار، تالیف شده اند.
بدین منظور تیم پژوهشی مشتمل بر ۱۵ پژوهشگر، در ابتدا ادعاهای موجود در مقاله را استخراج کرده و با مطالعه منابع متعدد علمی، گزاره های ایجابی مقاله را با شواهد تاریخی، آمارها، اطلاعات عینی و روندهای موجود گره زده و توانسته اند آنها را مطابقت دهند. کلیه نویسندگان در ابتدا طی گزارش های مفصل تری به مطالعه آینده نگرانه قلمروهای تجاری-اقتصادی خود پرداختند و در نهایت به دلیل محدودیت های حجم کتاب، جمع بندی خود را در متنی کوتاه منعکس کرده اند. علاوه بر مرور منابع علمی و تحلیلی، طی نشست های فکری و جلسات هم اندیشی با صاحب نظران و متخصصان مرتبط، برخی از اطلاعات جمع آوری شده مورد تحلیل و بازنگری قرار گرفته و نتایج آن در کتاب ذکر شده است.
برآیند مطالعات انجام شده تایید می کند که شاخص های چهارگانه (عوامل بنیادین تحلیل)، موثرترین عوامل شکل گیری آرایش تجاری جهانِ آینده خواهند بود و می توان بر مبنای این شاخص ها، قدرت های آینده و نحوه تعاملات تجاری آنان را تشخیص داد. تعاملاتی که قادرند ویژگی جهان آینده را در سایر مناسبات نظامی، اجتماعی، سیاسی و... تعریف نمایند.
در فرآیند تدوین بخش های مختلف کتاب، حجم قابل توجهی از منابع علمی اعم از کتاب ها، مقالات مرتبط و گزارش های جهانی، توسط تیم پژوهش شناسایی، مطالعه و تحلیل شده است. این منابع به انضمام کتاب حاضر، دارای ارزش دانشی قابل ملاحظه ای ا ست و مسیر دیگر پژوهش های علمی در حوزه تجارت جهانی را تسهیل خواهد کرد. لذا تیم پژوهشی در صدد طراحی سامانه ای در بستر اینترنت، با هدف ارتقاء سطح دانش و اشتراک گذاری یافته های علمی برای پشتیبانی و عرضه منابع و تعامل با اندیشمندان و فعالان این عرصه است.

شاخص های تحلیل و پیشران های اصلی

چهار عامل پیش گفته به عنوان پیشران های کلیدی در تحلیل آینده جهان در نظر گرفته شده اند. این عوامل، دارای بیشترین اثرگذاری و کمترین اثرپذیری اند. نقش تجاری کشورها و قلمروهای مختلف در عرصه بین الملل، متناسب با این عوامل تعیین خواهد شد:
  • رشد جمعیت
  • رشد قابلیت های علمی و فناوری
  • امکانات سرزمینی (ظرفیت های منابع طبیعی)
  • شرایط جغرافیای سیاسی (موقعیت ژئوپلیتیک)
به بیان دیگر، این عوامل مختصات هر کشور را در مقایسه با دیگر کشورها تعیین می کنند و می توان اذعان داشت که حاکمیت ها متاثر از این عوامل رفتار می کنند. به همین دلیل به طور نمونه، کشوری که منابع و امکانات سرزمینی مناسبی دارد، کمتر بر رشد علم و فناوری تمرکز می کند و یا کشوری که جمعیت زیادی دارد، به دلیل فشار جمعیت مجبور به واردات انرژی، محصولات کشاورزی و مواد خام می شود. از طرفی جمعیت زیاد، بازار مصرف بزرگی را رقم می زند و امکان تولید در مقیاس بزرگ را فراهم می کند. در نتیجه عوامل چهارگانه در هر کشور و یا قلمرو تجاری، جبری را ایجاد می کند و این جبر آن منطقه را بر مسیر یا ریل تجاری مشخصی هدایت می کند. به منظور درک بهتر عوامل چهارگانه در هر یک از قلمروهای مورد مطالعه و امکان تحلیل آن، از نمودارهای راداری یا عنکبوتی مطابق شکل ۱-۲ استفاده شده است. در این نمودارها تراکم مزیت ها و وجود ضعف های آینده برآورد شده و شدت ارکان طی کاووشی خلاق نمایش داده شده است. مختصات هر قلمرو در محور عوامل چهارگانه، امکان تحلیل موقعیت آینده و نوع تعامل با دیگر قلمروها را فراهم می آورد.



شکل ۱-۲: نمونه ای از نمایش راداری عوامل چهارگانه

در این کتاب نمودارهای راداری به تفکیک ۱۴ قلمروی تجاری که برخی با توجه به اهمیت و وسعت کشورها، به یک کشور مشخص اختصاص دارد و برخی دیگر ناظر بر جمعی از کشورها با ویژگی های مشخص است (هم چون کشورهای آفریقایی و یا کشورهای صادرکننده نفت)، در مقطع زمانی آینده و با ابتناء بر نظر خبرگان ترسیم شده و نقش و جایگاه هر کشور یا قلمرو مورد بررسی، تحلیل و صورت بندی قرار گرفته است.

افق زمانی تحلیل

به طور کلی زمانی که می خواهیم راجع به آینده اظهارنظر کنیم، ابتدا باید افق زمانی بحث را مشخص کنیم؛ چرا که سبک تحلیل آینده های کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت، با یکدیگر متفاوت است. در تحلیل های کوتاه مدت (بازه زمانی ۱۰ تا ۲۰ سال)، عوامل و بازیگران و قواعد شدیداً متاثر از زمان حال است و کلان روندهای حاکم، بخش اعظمی از آینده را رقم خواهند زد. نقش آفرینان تقریباً ثابت خواهند بود و معادلات حاکم بر سیستم ها تا حد قابل قبولی صادق اند. رویدادهای نامتعارف و خارج از روال نیز در قالب شگفتی سازها و موارد استثنایی، مورد بررسی قرار خواهند گرفت. در نتیجه در افق زمانی کوتاه مدت، به دلیل عدم تغییر زیرساخت ها و لایه های عمیق تر اجتماعی و فرهنگی، امکان ارائه تحلیل های روبنایی و سطحی در قالب سناریوهای محتمل آینده وجود دارد. در این شرایط، بسیاری از عوامل مطابق با موقعیت فعلی مفروض انگاشته می شوند (هر چند که بهتر است تغییر و احتمال آن در مفروضات لحاظ گردد). سرانجام سناریوها برخاسته از عدم قطعیت های کلیدی بوده و بیان کننده روایتی از آینده اند.
در آینده میان مدت (بازه زمانی ۲۰ تا ۴۰ سال)، سطح تحلیل عمیق تر خواهد شد و نمی توان راحت در مورد رفتارها و عوامل سطحی اظهارنظر کرد؛ زیرا برخی از زیرساخت ها و عوامل زیربنایی دگرگون می شوند و در نتیجه، تغییر و تحول در سطوح رفتاری مانند رفتارهای اقتصادی، سیاسی، علمی و فناورانه، زیست محیطی و غیره، بسیار بیشتر خواهد بود. در این افق زمانی جهت تحلیل مسائل، بایستی سطح ساختارها و سیستم ها مورد توجه قرار گیرند. شناخت و تحلیل حاکمیت ها، نهادها، قوانین و مقررات، ساختارها و سیستم های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و غیره، امکان سخن گفتن از آینده میان مدت را فراهم می کند. عدم قطعیت در سطح رفتاری بسیار افزایش می یابد و به سختی می توان حدس مفید و محکمی در خصوص رفتار انسان های ۴۰ سال آینده ارائه کرد؛ همانطور که پیش بینی گذشتگان از رفتار امروز ما، فاصله بسیاری با واقعیت داشته ولی می توان با دقت قابل قبولی از نهادها، ساختار و سیستم های آینده سخن گفت.
در آینده بلندمدت (بازه زمانی بیش از ۴۰ سال)، عمق تحلیل بیشتر است و تحلیل ها مبتنی بر عوامل اصلی زیربنایی که گذر زمان تغییر چندانی در آنها ایجاد نمی کند، صورت خواهد گرفت. در تحلیل بلندمدت، تصویر ساختن از سطح رفتاری به مراتب سخت تر بوده و با خطای بالاتری همراه است. هم چنین صحبت از لایه های ساختاری و سیستمی شامل نهادها، قوانین و مقررات، هنجارها، شبکه ها و غیره نیز به دلیل امکان یا احتمال تغییر در بلندمدت، تاحدودی گمراه کننده است. در این سطح، نقش حاکمیت ها و تدبیر افراد و مدیران نیز تاثیر چندانی نخواهد داشت؛ زیرا پیشران های اصلی که خارج از حیطه اختیارات و اثرگذاری حاکمیت اند، ایفای نقش می کنند و تغییرات کلان را به تعادل می رسانند. تحلیل آینده در این افق، باید مبتنی بر عوامل بنیادین و عمیق و نسبتاً ثابتی ارائه شود که دچار کمترین دگرگونی می شوند و از طرفی بیشترین تاثیر را بر دیگر عوامل دارند.
شاخص های تعیین کننده و پیشران در افق تحلیلی بلندمدت، می توانند در عرصه های متنوع تفاوت داشته باشند. به بیان دیگر، زمانی که از آینده مسائل اجتماعی سخن می گوییم، با پیشران های مشخصی مواجهیم و زمانی که آینده حکمرانی و یا مسائل فرهنگی را مطالعه می کنیم، پیشران های متفاوتی را بررسی خواهیم کرد. همین امر در مورد آینده آرایش تجاری جهان نیز صادق است. عواملی که در تحلیل اقتصادی و تجاری مدنظر قرار گرفته اند، داد و ستدهای جهانی را مبتنی بر نیازمندی ها و قابلیت ها به تعادل می رسانند.
عوامل چهارگانه مذکور، از جنس عوامل بنیادین و نسبتاً پایدارند که تاثیر کمتری می پذیرند، اما بیشترین اثرگذاری و ناچاری را بر دیگر عوامل و سطوح تحلیلی دارند. این عوامل لایه ساختاری و رفتاری را متاثر خواهند کرد. در نتیجه می توان با تمرکز بر آنها تصویری از آرایش تجاری جهان در افق زمانی ۵۰ ساله ترسیم نمود (تلاشی که در این کتاب، منظور شده است).
مرور رویدادهای تاریخی، موید اثرگذاری این عوامل است و نشان می دهد که وجود یا عدم وجود آنها، زمینه اقدامات قدرت های اقتصادی و تجاری را فراهم کرده است. برای مثال، موقعیت ممتاز منطقه جنوب غربی آسیا (خاورمیانه) و نیز امکانات سرزمینی مناسب و منابع انرژی فراوان آن، همواره قدرت های استعماری را به این منطقه کشانده است. در سمت دیگر، کشور ژاپن به دلیل کمبود منابع و قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی نامناسب، به ناچار در جهت ارتقای کیفیت جمعیتی و رشد قابلیت های علمی و فناوری سوق داده شده است؛ همان طور که عکس این امر در کشورهای نفت خیز و تولیدکنندگان نفت، اتفاق افتاده است و به دلیل اتکا بر قابلیت های سرزمینی، از تمرکز بر علم و فناوری غافل شده اند. این تحلیل تاریخی، اعتبار شاخص های ارائه شده و نقش آنها در موازنه های جهانی را اثبات می کند و امکان تصویرسازی از آینده نظام تجارت جهان را فراهم آورده است.
بدیهی است تصویر بدست آمده از آرایش تجاری جهان، یکی از تصاویر محتمل آینده است و یا به تعبیری یکی از سناریوهای محتمل تلقی شده و سناریوهای بدیل دیگری نیز وجود دارند. بنابراین این تصویر، ناقض حالات جایگزین آینده نخواهد بود. روایت پیش رو، استوار بر عوامل کلیدی و پیشرانی است که از تغییرات سطحی و روبنایی صرف نظر کرده و در سطح بین المللی، به تحولات کلان و تعاملات اصلی برخاسته از نیاز کشورها پرداخته است.

موضوع کتاب

این کتاب، به آرایش تجاری جهان آینده می پردازد و چرخش های پیش رو در این عرصه را، از پنجره نگاه خود و بر مبنای عوامل کلیدی مفروض، تبیین می کند. تمرکز اصلی کتاب بر حوزه اقتصاد و تجارت است و مزیت ها و محدودیت های قلمروها، کشورهای مختلف و ائتلاف های جهانی را مورد بررسی قرار می دهد. در مسیر تحلیلی کتاب، شاهد بررسی نظام مندی بر مبنای عوامل اصلی شامل جمعیت، رشد علم و فناوری، امکانات سرزمینی و موقعیت جغرافیای سیاسی هستیم که رفتار تجاری مناطق یا بلوک های جهانی را تصویر می کند.



شکل ۱-۱: عوامل بنیادین در تحلیل آینده

بر مبنای شاخص های چهارگانه مذکور، بازیگران اصلی تجارت جهانی شناخته شده اند. از این رهیافت، ائتلاف های پایدار تجاری و اقتصادی شکل گرفته و تعاملات اقتصادی عمده پی ریزی می شوند. مطابق با منطق عرضه و تقاضا، کشورها با توجه به دارایی ها و قابلیت های خود و نیز محدودیت ها و خلاءهایشان، جایگاه خود را در تعاملات تجاری تعیین می کنند.
در روال تحلیلی کتاب با هدف شناخت نقش آفرینان اصلی تجارت جهانی با نگاهی تاریخی، سیر قدرت های استعماری و استعمار قدیم و جدید، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل شکل گیری بازار جهانی در فصل سوم تبیین شده است و شیوه نوین استعمار، ابزارها، کنش گران، فرآیندها و تکنیک ها با اشاره به مصادیق آن ها مورد توجه قرار گرفته است. همچنین تاریخ نبردهای نظامی و اقتصادی مبتنی بر جنگ های جهانی اول و دوم در فصل چهارم مرور شده است؛ به تعبیری در این فصل از منظر آرایش تجاری جهان، آن عواملی که منجر به شکل گیری تقابل ها و پیامدهای بین المللی می شوند، مورد تامل قرار گرفته است. نهایتاً نیز برنامه هایی که از سوی بازیگران اصلی تجارت جهانی، خصوصاً آمریکا، به دیگر مناطق و کشورها تحمیل یا توصیه می شوند، تبیین شده اند.
نکته حائز اهمیت، اذعان گروه نویسندگان کتاب بر اهمیت فرهنگ و اثرگذاری بنیادین آن است. آن ها مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی زیست محیطی را در سطحی عمیق تر، تابعی از تحولات فرهنگی می دانند؛ اما به دلیل پیچیدگی موضوع و عدم اشراف کامل علمی به مباحث فرهنگی، از تاثیر فرهنگ و تغییرات آن بر آرایش تجاری جهان (در افق زمانی ۵۰ ساله) صرف نظر شده است. با عنایت به این که فرهنگ، گستره وسیعی از مفاهیم را در بر می گیرد که از باورها، اعتقادات و ارزش ها تا رفتارها، آداب، رسوم و نمادها را شامل می شود، مطابق با مدل تحلیلی ارائه شده در کتاب تمدن و تحلیل تمدنی(۵)، میان مبانی فکری، ارزش ها، ساختارها و رفتارهای اجتماعی رابطه ای دوسویه و پویا برقرار است. بر این اساس، جریان ها و تحولات اقتصادی در سطح جهانی از کنش درونی نظام های فکری و ارزشی متفاوت، ساختارها و سیستم های گوناگون و رفتارهای اقتصادی خرد و کلان نشات گرفته اند. به نظر می رسد سطح مبنایی و ارزشی در اقتصاد جهانی، ناظر بر کسب منافع اقتصادی حداکثری با بهره گیری از شاخص های چهارگانه می باشد و به همین دلیل رشد اقتصادی برای تمام کشورها و قلمروها، ارزشی محسوب می شود که در پی تحقق آن هستند. کشش های فرهنگی و ارزشی نیز مطمئناً بر قلمروها و ائتلاف های جهانی تاثیر خواهند گذاشت؛ برای مثال وحدت جهان اسلام و به دنبال آن شکل گیری یک قلمرو تجاری اسلامی، آرایش تجاری جهان را متاثر خواهد کرد. اما در این کتاب، علیرغم پذیرش تاثیر فرهنگ بر آرایش تجاری جهان، از تحولات کلان با ریشه فرهنگی صرف نظر شده است.
نکته مهم دیگر در این نوشتار تحلیلی، چشم پوشی از عامل تدبیر افراد یا حاکمیت ها است؛ با این توجیه که نیروهای پیشران، که برآمده از مزیت ها و نیازمندی ها می باشند، کشورها را در بلندمدت به سمت داد و ستد پایدار و تعادل اقتصادی سوق می دهند. در حقیقت عوامل بنیادین چهارگانه، جبر یا ناچاری را در تمام بازیگران جهانی ایجاد خواهند کرد و آنها را به سمت خطوط کلی بازار جهانی هدایت می کنند. قدرت های اقتصادی، استعمارگران نوین و سیاست های آنان نیز بر پایه این عوامل و در جهت بیشینه سازی منافع اقتصادی عمل خواهند کرد.

آغاز و انجام کتاب

مقاله «آینده جهان» به قلم «آقای صابر میرزایی»، هسته اصلی کتاب حاضر و محور فصل های آن محسوب می شود. در این مقاله مندرج در فصل دوم، روایت های تاریخی از نبردهای آلمان، عملکرد استعمار قدیم و جدید (بریتانیا و آمریکا) و پیش بینی های معطوف به قلمروهای تجاری-اقتصادی صورت گرفته است. به عبارت دقیق تری، مرور رویدادهای تاریخی و سیر تحولات گذشته، زمینه برای پرداختن به وضع موجود و آینده را برای هر قلمرو فراهم کرده است. همچنین بررسی فراز و نشیب های تاریخی، اهمیت و نقش آفرینی شاخص های بنیادینی که در طول متن به آن اشاره شد، را اثبات کرده است. عوامل چهارگانه یا مبنای تحلیلی مقاله اصلی (شامل جمعیت، امکانات سرزمینی، موقعیت جغرافیای سیاسی و رشد علم و فناوری) از منظر تجاری و اقتصادی، روابط میان بخش های مختلف جهان و نوع تجارت آنان را تبیین و پیش بینی می نماید. بخش عمده ای از تحلیل های این مقاله ناظر بر کشور ایالات متحده آمریکا و نحوه تعامل آن با دیگر کشورها و سرزمین ها است. در ادامه، دو برنامه اصلی قدرت های استعماری جدید با محوریت آمریکا تحت عنوان «برنامه نظم و برنامه بی نظمی» تشریح شده است. برنامه نظم به چیدمان تجاری مطلوب آمریکا تکیه داشته و هدف آن، تثبیت قدرت حداکثری و قابلیت ساماندهی اقتصاد جهانی مبتنی بر منافع آمریکا است. برنامه دیگر موسوم به برنامه بی نظمی در پی برهم زدن زمینه قدرت گرفتن دیگر کشورها و ایجاد هرگونه انسجام و همگرایی است؛ به گونه ای که تمام کشورها اولاً، قابلیت ساماندهی و مدیریت امور را نداشته باشند و ثانیاً، برای حل و فصل مشکلات و نابسامانی ها محتاج حضور آمریکا و دیگر قدرت های اقتصادی باشند. طرح این مبحث، نقطه پایانی کتاب را تشکیل داده است.
اطلاعات زیر با جزییات بیشتری به فصول سوم تا ششم کتاب پرداخته است که می توان طی آن با گروه نویسندگان کتاب بیشتر آشنا شد:
  • فصول سوم و چهارم که به قلم آقای احمد برومند نگاشته شده است تحلیل تاریخی مقاله ی اصلی(شامل صد سال نبرد اقتصادی و نظامی و استعمار قدیم و جدید) را تشریح کرده و در مورد تحولات تاریخی بحث مفصل تری را به میان آورده است.
  • فصل پنجم از پنجره آرایش تجاری در افق ۵۰ سال آینده، قلمروها و کشورهای مختلف جهان را مورد تمرکز قرار داده است. این فصل با همکاری جمعی از پژوهشگران تدوین شده است. شاخص های بنیادین مقاله در هر قلمرو تبیین شده و موقعیت آینده کشورها و یا قلمروها طبق محتوای مقاله اصلی در فصل دوم، روشن شده است. جدول مشخصات نویسندگان و قلمروها به شرح ذیل می باشد:
جدول ۱-۱: مشخصات گروه نویسندگان و قلمروها در کتاب



  • فصل ششم به عنوان فصل پایانی کتاب، پرده ای از برنامه های ایالات متحده آمریکا با عنوان «برنامه نظم و بی نظمی» است که بر نحوه اداره یا مدیریت جهانی این کشور در مناسبات بین المللی دلالت دارد. آقای سعید اصغری با رویکردی تحقیقاتی، به نگارش و بازآفرینی این مفهوم پرداخته اند.

مخاطبان کتاب

این کتاب با هدف طرح دیدگاهی آینده نگرانه در خصوص آینده آرایش تجاری جهان تدوین شده و با برآیند مطالعات نویسنده اصلی (آقای صابر میرزایی) و جمع نویسندگان همراه می باشد. مخاطبان اصلی این کتاب، سیاست گذاران، برنامه ریزان و نهایتاً گروه کارشناسان و تصمیم سازان کشور، خصوصاً نخبگان جوانند که دغدغه اصلی ایشان، درک محیط جهانی، روندهای تاریخی ناظر بر تجارت جهانی، بازیگران اصلی این عرصه و پیشران های کلیدی جهت تصمیم گیری مطلوب می باشد. علاوه بر این کسانی نیز مخاطب این نوشتار خواهند بود که به تغییرات پیرامونی در مقیاس جهانی، در حوزه تجارت و اقتصاد، علاقمند باشند و آنها را جذب مطالعات آینده یا ایده های آینده پژوهانه نماید.
در پایان، نویسندگان کمال تقدیر و تشکر خود را از مشارکت همه عزیزان در تالیف دقیق تر و برگزاری پنل های کارشناسی اعلام می دارند و یاری دلسوزانه ایشان را از جمله جناب آقای مهندس صابر میرزایی (معاون پژوهشی مرکز همکاری های تحول و پیشرفت ریاست جمهوری)، جناب آقای احمد محجوبیان (کارشناس مرکز همکاری های تحول و پیشرفت ریاست جمهوری)، جناب آقای مازیار عطاری (مدیر عامل بنیاد توسعه فردا)، جناب آقای دکتر حامد سروری (دکتری تاریخ و عضو هیئت علمی پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت)، جناب آقای مهندس علیرضا توکلی (مهندسی صنایع - سیستم های اقتصادی و اجتماعی)، جناب آقای دکتر سعید بنی هاشمی (عضو هیئت علمی دانشکده وزارت امور خارجه)، جناب آقای مهندس علی محمدعلیخانی (مهندسی صنایع)، جناب آقای سجاد هجری (کارشناس تاریخ پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت)، جناب آقای مهندس حسین زاهدی مطلق (سرپرست اندیشگاه سیاست نگاری ایران) و جناب آقای دکتر اردشیر سیاح مفضلی (دکتری آینده پژوهی) فراموش نخواهند کرد.

سخن ناشر

پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، متکی به نیروی انسانی متعهد و جوان در جهت کارآمدسازی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران سازمان دهی شده است. این پژوهشکده با رویکرد آینده پژوهی و حل مساله و با التزام به مبانی حِکمی، ارزش های انقلاب اسلامی، اخلاق اسلامی و پایبندی به منافع عامه، بهبود مستمر و توسعه دانش خط مشی گذاری اسلامی- ایرانی در حوزه های گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علم و فناوری را سرلوحه خویش قرار داده است و در این راستا، تالیف، تدوین و ترجمه متونی که اهداف کلان پژوهشکده را در حوزه های فوق الذکر محقق می سازد، در دستور کار خود قرار داده است.
بر همین اساس، معاونت علمی پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت، با نظرداشت ماموریت پیش گفته و در راستای چشم انداز «مرجع معتمَد کارآمدسازی نظام جمهوری اسلامی ایران»، خود را ملزم به رویکرد محققانه و نه صِرف علمی در عرصه سیاست پژوهی دانسته و سعی بر آن دارد که دغدغه ی حل مسائل عمومی نظام جمهوری اسلامی ایران، در تمامی آثار مطبوع پژوهشکده جاری و ساری باشد.
اثر حاضر (جهان در پنجاه سال آینده: تاملی بر نگاشت تجاری قدرت ها) در بستر فهم اهمیت آینده نگری در مواجهه با مسایل آینده و تلازم نگاه آینده پژوهانه با سیاست پژوهی و با تلاش اندیشگاه تدبیر فردا وابسته به بنیاد توسعه فردا در جهت ارائه تصویری آینده نگرانه از آرایش تجاری جهان تدوین شده است. تصویری که برآمده از نگاه صاحب نظران و متفکران داخلی در تناظر با کلان روندهای تجاری جهان شکل گرفته و روایتی بومی و درون زا از افق ۵۰ سال آینده جهان ارائه می دهد.
کتاب حاضر با تمرکز بر حوزه اقتصاد و تجارت و با نگاهی آینده نگرانه، مزیت ها و محدودیت های قلمروها، کشورهای گوناگون و ائتلاف های جهانی را مورد بررسی قرار می دهد و به سیاست پژوهانِ حوزه ی اقتصاد و تجارت، فهمی درخور در جهت ارتقاء کیفیت حکمرانی اقتصادی ارائه می دهد. امید است که این اثر، مورد اقبال سیاست پژوهان آینده نگر و نکته سنج قرار گرفته و با راهنمایی های سازنده خود در جهت تکمیل و ارتقاء نگاشت آینده تجاری قدرت ها ما را یاری رسانند؛ ان شاء الله.

معاونت علمی
پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

نظرات کاربران درباره کتاب جهان در۵۰ سال آینده