فیدیبو نماینده قانونی نشر قطره و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم

کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم
نوجوانی، چالش‌ها و بیماری‌ها

نسخه الکترونیک کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم

در دنیای پیشرفته کنونی که فرزندان ما امکان دسترسی به اطلاعات را از طریق تکنولوژی دارند، روش‌های سنتی فرندپروری با چالش‌های فراوانی رو به رو شده است و گاه والدین احساس ناتوانی، ناامیدی و شکست می‌کنند یا جدال‌هایی طاقت‌فرسا شکل می‌گیرد که نتایج آن به ضرر کل خانواده و به خصوص فرزندان می‌شود. این مجموعه به والدین و درمانگران کمک می‌کند تا با استفاده از روش‌های مبتنی بر شواهد علمی معتبر و روزآمد، چالش‌های فرزندپروری در مقاطع مختلف زندگی را مدیریت کنند.

ادامه...
  • ناشر نشر قطره
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.36 مگابایت
  • تعداد صفحات ۲۹۴ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



فصل اول. ویژگی های دوران نوجوانی

تغییرات دوران نوجوانی

نوجوانی دوره ای از رشد و تکامل انسان به شمار می رود که با تغییرات عمده در سیستم های مختلف فیزیکی و روان شناختی همراه است و از آن جا که هر تغییری در زندگی نیاز به سازگاری دارد، در این دوران نوجوان و خانواده با چالش هایی روبه رویند.
اگر والدین و نوجوان از چگونگی روند این تغییرات آگاه بوده و دانش کافی داشته باشند، می توانند با اطمینان و اعتمادبه نفس بیش تری چالش ها را پشت سر گذاشته و با پیدا کردن راهکارهای مناسب، موقعیت های مختلف را مدیریت کنند.
تکلیف عمده ی دوران نوجوانی، کسب یک احساس مطمئن از خود یا کسب هویتی یکپارچه است. در پایان این دوره فرد می تواند شخصیت خود را باور داشته و احساس کفایت و اعتمادبه نفس کند و آماده ی ایفای نقش خود به عنوان یک بزرگ سال باشد.
در سوی دیگر، اگر دوران نوجوانی به خوبی طی نشود، فرد احساس کفایت و اعتماد به نفس پیدا نکرده و مستعد انواع مشکلات هیجانی و رفتاری، پرخاشگری، افسردگی، بزهکاری و حتی خودکشی می شود.
بنابراین لازم است والدین و نوجوانان با ویژگی های این دوران آشنا شده و انواع چالش ها و راهکارهای مدیریت این چالش ها را بشناسند.
تغییرات عمده در دوران نوجوانی در چهار حوزه ی مهم اتفاق می افتد:

۱.تغییرات بیولوژیک یا جسمی.
۲. تغییرات در سیستم عواطف و هیجانات.
۳. تغییرات در سیستم شناختی و تفکر.
۴. تغییرات در روابط اجتماعی.
تغییرات بیولوژیک یا جسمی
مهم ترین تغییرات جسمی و فیزیکی در نوجوان حاصل دوران بلوغ است و ویژگی اصلی بلوغش فعال شدن هورمون های جنسی و تغییرات ناشی از این هورمون ها بر قسمت های مختلف بدنند. رشد عضلات، رویش موها، تغییر در توزیع چربی در بدن، تغییرات صدا، رشد اعضای تناسلی و هم چنین تغییر در الگوی خواب و اشتها نتیجه ی تاثیرات هورمون های جنسی است که طی روند چهار تا پنج ساله اتفاق می افتد و نتیجه ی این تغییرات، فعال شدن غریزه ی جنسی در نوجوان است.
بلوغ در دختران زودتر از پسران اتفاق می افتد و در سال های اخیر سن شروع بلوغ نسبت به قبل پایین تر آمده است.
برخورد نوجوانان با بلوغ متفاوت است و با عوامل فرهنگی و اجتماعی رابطه ی مستقیم دارد. برخی از نوجوانان از تغییراتی که بدون اختیار خودشان در بدن شان اتفاق می افتد، دچار نگرانی و احساس عدم کنترل می شوند و ممکن است واکنش های مختلفی از خود نشان دهند. برخی از آن ها ساعت ها جلوی آینه وقت می گذارند و به ظاهر خود حساسیت زیادی نشان می دهند. برخی ظاهر و موهای شان را به شکل های عجیب آرایش می کنند. برخی از نوجوانان اشتغال ذهنی با وزن خود پیدا می کنند و رژیم های غذایی خیلی سختی می گیرند و برخی دیگر به سراغ لباس ها یا پوشش های خاص می روند.
این روش ها ممکن است نوعی مکانیسم دفاعی برای به دست آوردن کنترل مجدد روی بدن شان باشد و البته عوامل دیگر هم ازجمله نقش الگو در رفتار نوجوان در این تفکر دخیل اند.
پیروی از الگوهای اجتماعی همواره در رفتار انسان ها اهمیت دارد. در دوران کودکی مهم ترین الگوها والدینند؛ اما نوجوانان تمایل بیش تری به الگوپذیری از همسالان شان دارند.
مهم ترین نقش والدین در این دوران دادن آگاهی درباره ی تغییرات بدنی و بلوغ به نوجوان است. اگر والدین از ارائه ی اطلاعات درست به فرزندشان کوتاهی کنند، ممکن است نوجوان از منابع نامعتبر اطلاعات نسنجیده و نامناسبی دریافت کند که منجر به برداشت غلط و رفتارهای نامناسب شود. هم چنین والدین می توانند با فراهم کردن موقعیت مناسب برای مواجهه ی فرزندشان با گروه همسالانی که الگوهای رفتاری مناسب دارند، زمینه ساز رفتارهای مناسب در آن ها باشند.
تغییرات عاطفی و هیجانی
همگام با تکامل بدن، عملکرد مغز نوجوان نیز تغییر می کند. بخش هایی از مغز که مسئول کنترل و ابراز هیجاناتند؛ دچار تغییراتی می شوند که حاصل آن هیجانات شدید و ناگهانی یا فورانی مانند عصبانیت های شدید، پرخاشگری، ابراز احساسات شدید، گریه کردن و مهم تر از همه عاشق شدن است.
پذیرفتن این احساسات از سوی والدین و باز نگاه داشتن کانال ارتباطی میان والدین و نوجوان به منظور این که نوجوان بتواند مسائل و احساساتش را بیان کند و برای مدیریت احساساتش کمک بگیرد، بسیار کمک کننده است.
والدین آگاه می توانند بدون قضاوت و محکوم کردن سریع، به حرف های نوجوان گوش داده و به او کمک کنند تا راه مناسبی برای کنترل احساسات خود و مشخص کردن حد و حدود ابراز هیجانات پیدا کند.
تغییرات شناختی
نوع تفکر در دوران کودکی با دوران نوجوانی متفاوت است. کودکان تفکر عینی دارند به این معنی که فقط آن چه را که می توان مشاهده کرد، باور می کنند و قدرت تحلیل اطلاعات در آن ها زیاد نیست. درک مفاهیم و آینده نگری در تفکر کودکان کم تر دیده می شود. برای مثال اگر کودکی اسباب بازی خود را در دست کودک دیگری ببیند، اظهار ناراحتی می کند چون نمی تواند مفهوم مالکیت را از در اختیار داشتن جدا کند. در طول دوره ی نوجوانی شیوه ی تفکر تغییر می کند و نوجوان قادر به درک مفاهیم انتزاعی می شود و در مورد پدیده های مختلف فکر کرده و داده ها را تجزیه و تحلیل می کند و دقیقاً به دلیل همین توانمندی که پیدا می کند، هر قانونی را نمی پذیرد. برای قبول هر اصلی، دلیل و مدرک می خواهد و حتی گاهی اصول و ارزش ها را به چالش می کشد، چرا که خودش با شیوه ی تفکر جدیدش می خواهد به نتیجه برسد. این تغییرات ممکن است منجر به مخالفت جویی در خانواده شود که گاهی باعث اختلافات شدیدی می شود.
والدین باید ویژگی های نوجوان را بشناسند و با صبر و بردباری در مقابل مخالفت جویی های نوجوانان رفتار کنند. جز در مواردی که خطری نوجوان را تهدید کند، لازم است از درگیری و چالش با وی پرهیز کنند.
تغییر در روابط اجتماعی
رابطه ی کودکان با والدین شان در شرایط معمول، با ثبات و همراه با اعتماد است. یک کودک حتی اگر از طرف والدین مورد تنبیه قرار گیرد، باز به سوی پدر و مادرش برمی گردد، اما روابط نوجوان با والدینش به راحتی دچار تزلزل می شود. نوجوان به واسطه ی اختلاف سن یا نسل با والدینش، علایق و مشغولیات ذهنی و تفریحات متفاوت با پدر و مادرش دارد و بسیاری از نوجوانان تمایلی به گذراندن وقت استراحت یا تفریح با والدین ندارند و از رفتن به مهمانی های خانوادگی سر باز می زنند و به جای آن تمایل به حضور هر چه بیش تر در گروه همسالان پیدا کنند، چرا که از طرف آن ها تایید بیش تری می شوند و به این ترتیب عزت نفس آن ها تقویت شده و در جمع همسالانی که تاییدشان می کنند، استرس کم تری خواهند داشت.
هر چه قدر خانواده معیوب تر باشد، تاثیرپذیری نوجوان از گرو ه های همسال بیش تر خواهد شد و امکان این که از رفتارهای منفی آن ها نیز الگوبرداری کند، افزایش می یابد؛ اما خانواده هایی که دارای ارزش های غنی بوده و با ثبات تر باشند، با نظارت و صبوری به نوجوان اجازه ی فاصله گرفتن و مستقل شدن را می دهند و حریم شخصی نوجوان را به رسمیت می شناسند و در چنین شرایطی نوجوان پس از دوره ای از بازشناسی محیط اطراف به سوی ارزش های خانواده بازمی گردد.
مهم ترین مشکل نوجوان سردرگمی اش در ایفای نقش خود و پذیرفتن این نقش در محیط پیرامونش است.
نقش فرد به عنوان کودک یا بزرگ سال تعریف مشخصی دارد، ولی نقش نوجوان کاملاً متغیر و در نوسان است. نوجوان گاهی مثل یک بچه عمل می کند و نیاز به حمایت و نظارت دارد و گاهی مثل بزرگ سال رفتار می کند و می خواهد مستقل و خودسرانه عمل کند. البته این سردرگمی و نامشخص بودن نقش هم از سوی نوجوان و هم از سوی والدین در ایفای نقش متقابل است.
والدین معمولاً تمایل دارند فرزندشان هر چه زودتر مسئولیت های مهم زندگی را بر عهده بگیرد، اما در دادن استقلال به وی عجله ای ندارند. از سوی دیگر نوجوان طالب استقلال هر چه بیش تر بوده، ولی دوست ندارد مسئولیت بپذیرد. برای مثال نوجوان می خواهد خودش تصمیم بگیرد که چه لباسی بپوشد، موهایش را به دلخواه خودش کوتاه کند یا چه موسیقی گوش کند، ولی از مرتب کردن اتاقش سرباز می زند.
وظیفه ی والدین این است که بین استقلال طلبی و مسئولیت پذیری تعادلی ایجاد کنند و بر اساس ویژگی های فردی فرزندشان روند تدریجی و قدم به قدم وابستگی تا استقلال و مسئولیت پذیری فرزندشان را نظارت و حمایت کنند.

فصل دوم. نوجوانی

نظم و انضباط در سنین نوجوانی

***
نظم و انضباط قسمت مهمی از رشد کودک بوده و اهمیت خود را در سنین ۱۲ ـ ۱۹ سالگی هم چنان حفظ می کند. آن ها درحالی که در کنار دیگران به سر بردن و زندگی اجتماعی را می آموزند، برای احساس امنیت و سلامت نیز نیاز به نظم و انضباط دارند. بهترین نظم آن است که آن ها را وادار کند تا خودشان نظم را رعایت کنند.
اغلب والدین بین «نظم و انضباط» و «تنبیه»، دچار سردرگمی اند. بارها اتفاق می افتد که آن ها را معادل یک دیگر می دانند، اما این دو کاملاً متفاوت اند. وقتی کودک تان وارد نوجوانی می شود، نیاز به رویکرد متفاوتی برای نظم و انضباط در مقایسه با زمانی دارد که کودک بود.
***
چرا نیاز به تغییر دارم؟
  • نوجوانی زمانی است که کودکان از وابستگی و نیاز به توجه تان، به سرعت به فردی تبدیل می شوند که مستقل شده و می خواهند خودشان تصمیم گرفته و فکر کنند. این مسیر همیشه هموار نیست، چرا که این تغییرات هم برای شما و هم برای نوجوان دشوار است. اکنون زمانی است که والدین باید به تدریج به نوجوانان کمک کنند تا مسئولیت های شان را بپذیرند.
  •  در طی دوران نوجوانی ممکن است به نظر برسد که فرزندان ارزش های تان را پس می زنند و ممکن است موجب ناکامی و نگرانی برای تان شده و احساس کنید که نفوذ و کنترل تان را روی آن ها از دست داده اید.
  •  فریاد زدن، بی منطقی، رفتار غیرعاقلانه، گوشه گیری و گریه کردن در زمان های مختلف دور از انتظار نیست، زیرا شیوه های مختلف را امتحان می کنند. آزمودن شیوه های جدید مدیریت زندگی و رفتار همراه با بالا و پایین شدن های بسیار، قسمتی از زندگی نوجوان است.
  • این زمان برای هر کسی ممکن است دوران مشکلی باشد و لازم است از هر جنبه ای آن را در نظر داشته و صبور بود.
  • بایستی رفتارتان با نوجوان تان از رفتاری که در کودکی با وی داشته اید متفاوت باشد و به این منظور باید رفتارتان را تغییر دهید.
والدین چه باید کنند؟
۱. ارتباط را بسازید
  •  در آغاز روی رابطه با پسر یا دخترتان کار کنید، چون هیچ نظمی موفقیت آمیز نخواهد بود، مگر این که در ابتدا رابطه ی مناسب شکل گرفته باشد. برقراری ارتباطی خوب نیازمند زمان است. اغلب باید کارها را بر اساس مقیاس های او پیش ببرید.
  •  به عقایدش گوش کنید بدون این که بکوشید که دیدگاه های خودتان را تحمیل کنید. به آن چه برای او با اهمیت است علاقه نشان داده و در آن جا می توانید پایه ی کارتان را استوار سازید.
  •  اعتماد به نوجوان تان قسمت مهمی از ارتباط تان را تشکیل می دهد. اعتماد دوطرفه است. به یاد داشته باشید که نوجوان تان با انبوهی از احساسات تازه دست و پنجه نرم می کند و رفتارش بیانگر احساسات اوست و بایستی به آن توجه کنید.
۲. محدودیت های قابل اجرا قایل شوید
نوجوانان به بعضی قواعد و محدودیت ها نیاز دارند. این محدودیت ها وقتی بهتر قابل اجرا می شوند که همراه با نوجوان تان آن ها را وضع کنید، به گونه ای که او احساس کند حق انتخاب داشته است. این کار موجب می شود که احتمال مسئولیت پذیری اش افزایش یابد. به یاد داشته باشید که محدودیت هایی که برای ۱۳ سالگی قایل می شوید برای ۱۵ سالگی یا ۱۷ سالگی کاربرد ندارند.
  • درحالی که ایمنی نوجوان را در ذهن دارید، به او اجازه ی خطرپذیری بدهید. باید قوانینی وضع کنید که ایمنی نوجوان را در بیرون از منزل تامین کند و نیز قوانینی در مورد نحوه ی رفتار در منزل داشته باشید.
  • قوانین اصلی خانه را مشخص کنید. برای مثال دروغ در هیچ شرایطی پذیرفته نیست.
  • بکوشید تا پی ببرید که سایر والدین چه محدودیت هایی برای فرزندان شان قایل شده اند و به یاد داشته باشید که چنان چه خیلی با آن ها تفاوت داشته باشید برای نوجوان تان تطابق با آن بسیار مشکل خواهد بود.
  • برای برقراری قانون در وسط یک بحران تصمیم گیری نکنید، به خصوص اگر نوجوان تان برای اشتباهش دچار مشکل شده باشد.
  • وقتی نوجوان تان خودش قادر به کنترل زندگی اش می شود، به تدریج محدودیت ها را بردارید.
۳. وقتی قوانین شکسته می شوند، چه اتفاقی می افتد؟
فقط برای این که قوانین رعایت نمی شوند، معنی اش این نیست که نباید هیچ قانونی وجود داشته باشد. هر گاه قوانین شکسته شوند، عواقبی همراه دارد، ولی باید با احتیاط عمل کرد. تصمیمی که می گیرید از دید نوجوان تان احتمالاً به عنوان تنبیه تعبیر می شود و خواهد رنجید، اما چنان چه واکنشی نشان ندهید کار را در نوبت بعدی مشکل تر خواهید کرد.
  • قبل از این که از جا در بروید و واکنش نشان دهید، دلیلش را بخواهید. ابتدا دلیل نوجوان تان را گوش کنید.
  • عواقب را متناسب با قوانین شکسته شده در نظر بگیرید، مثلاً اگر دیر به منزل آمده، باید بار دیگر زودتر به خانه بیاید. فقط عواقبی را قایل شوید که بتوانید آن ها را پی گیری کنید و به یاد داشته باشید که قوانین بیش از حد یا آن هایی را که انجام پذیر نیستند؛ مدنظر قرار ندهید.
  • آن چه برای یک فرد جوان مفید است ممکن است برای دیگری به کار نیاید.
  • به طور کاملاً روشن با نوجوان تان در مورد پیامد هر کاری صحبت کنید، تا از قبل بداند که پیامد چه رفتاری را مشاهده می کند. بسیار اهمیت دارد که پیامد تان، آن قدر سنگین نباشد که نوجوان اصلاً نخواهد که انجامش دهد.
  • عواقبی قایل شوید که به سرعت به پایان برسد و آن گاه به نوجوان تان شانس تلاش مجدد بدهید. مثلاً «بر خلاف زمانی که با هم به توافق رسیده بودیم خیلی دیر به منزل آمدی، پس فردا خودم می آم دنبالت» یا «فردا باید در منزل بمانی».
۴. در مورد آن چه انتظار انجامش را دارید، دلیل داشته باشید
ممکن است والدین توافق های معقولی با نوجوان خود کنند، ولی اکثر آن ها رعایت نشوند، در این حالت ممکن است والدین احساس ناامیدی کنند. این طبیعی است و قسمتی از تلاش نوجوان است و عاقلانه تر این است که واکنش بیش از حد نشان ندهید. وظایفی را به او محول کرده و تاکید کنید تا در کمک به کارهای منزل سهیم شود، طوری که نوجوان مشارکت را یاد گرفته و احساس کند که جزئی از خانواده بوده و قسمتی از بار خانواده را حمل می کند.
همیشه به او یادآوری کنید که می تواند قدرت انجام هر کاری را داشته باشد، همان گونه که قبلاً هم کارهای زیادی را انجام داده است. به این ترتیب اعتمادبه نفس وی را تقویت و به طور زیرکانه ای او را برای انجام آن چه انتظارش را دارید، تشویق می کنید.
در برقراری محدودیت ها و عواقب به دلایل خودتان بیندیشید. مثلاً آیا عاقلانه اند یا فقط به دلیل این که خودتان آن گونه عمل می کنید، آن ها را وضع کرده اید؟
این که با خودتان چه می گویید، چگونگی تطابق با مشکلات نوجوان تان را رقم خواهد زد. چنان چه با خودتان بگویید: «چرا باید من مجبور باشم که با رفتارش کنار بیایم؟» یا این که بگویید: «فرزندم در این لحظه در تعارض قرار دارد و لازم است بهترین راه حل را برایش پیدا کنم»، چگونگی تعامل با او را تعیین خواهد کرد. در صورتی که رفتار از کنترل خارج شده یا به خشونت کشیده شده است، شما نیاز دارید از کسی کمک بگیرید.
رویکرد شما تفاوت ها را می سازد
  • منتظر باشید که اوضاع همیشه بر اساس برنامه پیش نرود، نوجوانان محدودیت ها را خواهند آزمود.
  • بکوشید در موقعیت های خاص، معقول و انعطاف پذیر باشید، مثلاً برنامه های تفریحی مدرسه یا مهمانی های خاص.
  • در زمان های استرس زا، مثل امتحانات یا شکست عاطفی آسان گیر باشید. آن ها قدرش را خواهند دانست. در جاهایی که در مورد ایمنی نگرانی وجود دارد، قاطعیت داشته باشید و جایگاه تان را حفظ کنید.
  • چگونگی مواجهه با شکستن قوانین مهم است. چنان چه خونسردی تان را از دست بدهید، او هم همین گونه خواهد شد. غوغا برپا کردن برای ده دقیقه دیر کردن، موجب بروز تعارضات غیرضروری برای همگان می شود. بهتر است آن را خیلی بزرگ نکنید و عواقب رفتار را برای وقتی که قوانین به شکلی جدی تر شکسته می شوند، نگه دارید.
  • یادآوری مداوم خطاهای قبلی مفید نیست. بسیار مهم است که به دنبال یک اشتباه به نوجوان تان فرصت دهید تا شانسش را دوباره امتحان کند. اشتباهات، مسیری برای آموزش ما هستند.
  • هیچ گاه کودک تان را رها نسازید، ولی رفتار ناشایست را نپذیرید. اگر خشونت وجود داشته باشد، درخواست کمک کنید.
به خاطر بسپاریم:
* انتظارات تان را بررسی کنید. آیا انتظارات تان از فرزند نوجوان تان معقول است؟
* رفتارتان با فرزند نوجوان تان در مقایسه با زمانی که او کودک بود، نیاز به تغییر دارد.
* آماده باشید تا فرزندتان در این دوران برخی قوانین را بشکند.
* قوانین اصلی و اساسی خانواده را که هرگز نباید تغییر کنند، برایش مشخص کنید.
* تعداد قوانین غیرقابل تغییر نمی تواند خیلی زیاد باشد.
* عواقب رفتاری متناسب را انتخاب کنید و اجازه ندهید طول بکشند، ارزش شان را از دست خواهند داد.
* از خودتان در مورد میزان اهمیت موضوع بپرسید. بر چیزهای مهم تمرکز کرده و یاد بگیرید که از چیزهای کوچک زود بگذرید.
* به یاد داشته باشید درعین حالی که نوجوان تان را دوست دارید، گاهی می توانید بر او خشم گرفته و کاری را که انجام می دهد، دوست نداشته باشید.
* احساسات بد را از آخرین باری که قوانین را شکست، با خود نگه ندارید.
* مراقب خودتان باشید. کمک بگیرید، با دیگران صحبت کنید و بدون این که احساس گناه کنید، به خودتان استراحتی بدهید.
* ثابت قدم باشید. کودک تان را طرد نکنید. بهترین تکیه گاهی که فرزندتان دارد، شما هستید.

مقدمه

همه ی پدرها و مادرها در مسیر پرورش فرزندان شان با سوالات و چالش های کوچک و بزرگی روبه رو می شوند که می توانند مشکل ساز شوند. امروزه با پیشرفت علم فرزندپروری و با تکیه بر روان شناسی و پزشکی مبتنی بر شواهد که بر پایه ی تحقیقات معتبر علوم رفتاری بنیان گذاری شده است، می توان راه حل های مناسب برای انواع سوالات و چالش های روزمره در تربیت فرزندان پیدا کرد. البته فرزندپروری در واقع هنری است که با استفاده از اصول علمی و هم چنین خلاقیت و هنر پدرها و مادرها شکل می گیرد چرا که رفتارهای هر کودک یا نوجوان با توجه به زمینه ی ژنتیکی و مزاجی خاص خودش و شرایط محیطی، اجتماعی و فرهنگی خانواده ای که در آن زندگی می کند، شکل می گیرد.
در کتاب حاضر سعی شده است که راهکارهایی برای سوالات و مشکلات شایع پدرها و مادرها در دوران شیرخوارگی و کودکی با استفاده از سر فصل مشکل، ارائه شود.

دکتر مریم کوشا
فوق تخصص روان پزشکی کودک و نوجوان

نظرات کاربران درباره کتاب نکات کاربردی در فرزندپروری- جلد دوم